Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesi ve Bayat ilçesine bağlı köyler arasında yeşeren, ancak acı bir sona ulaşan bir sevda öyküsünden doğan ve nesilden nesile aktarılan efsanevi ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçek hikaye, titiz bir çalışmayla gün ışığına çıkarıldı. Yıllardır kulaktan kulağa yayılan bu hüzünlü öykünün kökenlerine inen araştırmalar, türkünün ilk sözlerini ve gerçek kahramanlarının izini sürdü.
TÜBİTAK Destekli Proje ile ‘Al Fadimem’in Sır Perdesi Aralandı
Türk Dili ve Edebiyatı alanında düzenlenen TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nden 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında önemli bir projeye imza attı. “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adını taşıyan bu çalışma, ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek hikayesini ve ilk ezgilerini birinci elden kaynaklarla derlemeyi amaçladı.
Halk Kültüründe Türkülerin Dönüşümü ve ‘Al Fadimem’
Bu kapsamlı araştırma, halk kültürünün önemli bir parçası olan türkülerin zaman içinde nasıl değişime uğradığını, sözlerinin ve anlamlarının nasıl evrildiğini gözler önüne sermeyi hedefliyor. ‘Al Fadimem’ türküsünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir’in yanı sıra, onlarla aynı dönemde yaşamış akrabaları ve komşularıyla yapılan derinlemesine görüşmeler, bu projenin temelini oluşturdu. Bu sayede, türkünün günümüze ulaşan versiyonlarının ardındaki gerçekler gün yüzüne çıkarıldı.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Acı Yolculuğu
Yapılan görüşmelerin ışığında ortaya çıkan bilgilere göre, Efe Kadir’in yetim ve yoksul olması, sevdiği Fadime ile evlenmesine engel teşkil ediyordu. Bu durum üzerine Efe Kadir, Fadime’yi kaçırma kararı aldı. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu. Ancak, dönemin koşullarında resmi kayıtların eksikliği nedeniyle, yaşı büyük olmasına rağmen Fadime’nin yaşı resmiyette küçük gösteriliyordu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu ayrılık ve hasret, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve söylediği türkülere yansıdı. İşte o hüzünlü türkülerden biri de, günümüzde hala dillerden düşmeyen ‘Al Fadimem’ oldu.
40 Yıllık Ses Kaydı ‘Al Fadimem’in İlk Sözlerini Gün Yüzüne Çıkardı
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir kasetin bulunması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu ses kaydı, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu değerli kayıt, ‘Al Fadimem’ türküsünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşılmasında birincil kaynak niteliği taşıdı. Saha çalışmaları ve bu ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlendi. Bu sayede, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca nasıl bir değişim geçirdiği somut verilerle belgelenmiş oldu. Bu çalışma, haberex.com.tr olarak halk müziğimizin derinliklerine ışık tutmaya devam edeceğiz.
